زدهکړه او مشرتابه › د ښځو اکاډمي › ډیجیټل سواد › د کمپیوټر او انټرنیټ بنسټونه › درسي مواد
✓ کورس فعال دید کورس ژبه: پارسي-دري
دا پاڼه د د کمپیوټر او انټرنیټ بنسټونه کورس ملګرې ده: د لنډلارو جدول، د کتنې لړلیکونه، د کورس بشپړ قاموس او د لا زیاتې زدهکړې لپاره باوري وړیا سرچینې. د چاپي یا PDF نسخې لپاره، په کمپیوټر کې Ctrl + P کېکاږئ او Save as PDF وټاکئ.
کورس ته ورشئ او زدهکړه پیل کړئ
۱. اړین لنډلاري
| لنډلار | کار | چېرې |
|---|---|---|
| Ctrl + C / X / V | کاپي / پرې کول / ایښودل | هر ځای |
| Ctrl + Z | د وروستي کار بېرته اړول | هر ځای |
| Ctrl + S | خوندي کول | هر ځای |
| Ctrl + A | ټول ټاکل | هر ځای |
| Ctrl + F | په پاڼه یا سند کې لټون | هر ځای |
| Ctrl + P | چاپ یا PDF ته خوندي کول | هر ځای |
| Alt + Tab | د کړکیو ترمنځ تګ | وینډوز |
| Win + E | د File Explorer پرانیستل | وینډوز |
| Win + D | د ډیسکټاپ ښودل | وینډوز |
| Win + ← / → | دوه کړکۍ څنګ په څنګ | وینډوز |
| Win + Space | د کیبورډ ژبې بدلول | وینډوز |
| F2 | د فایل نوم بدلول | وینډوز |
| Ctrl + Shift + Esc | Task Manager | وینډوز |
| Ctrl + T / W | نوې ټب / د ټب تړل | براوزر |
| Ctrl + Shift + T | د تړل شوې ټب بېرته پرانیستل | براوزر |
| Ctrl + D | نښه (بوکمارک) ایښودل | براوزر |
| Ctrl + B / I / U | پنډ / کوږ / لاندې کرښه | Docs او Word |
۲. د کتنې لړلیکونه
د حساب د امنیت کتنه (په هرو درېیو میاشتو کې یو ځل)
- ☐ د Gmail پټنوم لږ تر لږه ۱۲ توري لري او له نورو پټنومونو جلا دی
- ☐ په Gmail، WhatsApp او Telegram کې دوهپړاوه تایید فعال دی
- ☐ د Google بیکاپ کوډونه په خوندي ځای کې ساتل شوي دي
- ☐ د بیا رغونې شمېره او برېښنالیک سم او تازه دي
- ☐ په myaccount.google.com › Security › Your devices کې ناپېژندل شوې وسیله نشته
- ☐ عامل سیستم او پروګرامونه تازه دي
د رسمي برېښنالیک له لېږلو مخکې
- ☐ روښانه او مشخصه موضوع
- ☐ د ترلاسه کوونکي له نوم سره رسمي سلام (Dear …,)
- ☐ په یوه جمله کې پېژندنه او په دوو جملو کې موخه
- ☐ مشخصه غوښتنه
- ☐ پای (Kind regards,) او لاسلیک
- ☐ ضمیمه نښلول شوې، د PDF په بڼه او له مسلکي نوم سره
- ☐ املا او د پوهنتون یا سازمان نوم بیا کتل شوی
د درغلۍ نښې: که یوه هم مو ولیده، ودرېږئ
- ☐ بیړه: «یوازې نن»، «حساب مو بندېږي»
- ☐ د تایید کوډ، پټنوم، پیسو یا بانکي معلوماتو غوښتنه
- ☐ د لینک ډومېن له اصلي سازمان سره سمون نه لري
- ☐ د پیسو په بدل کې د جایزې، تضمیني منلو یا ویزې ژمنه
- ☐ ناپېژندل شوې ضمیمه چې پسوند یې .exe یا وي .apk
له آنلاین غونډې یا مرکې مخکې
- ☐ لینک، غږ، کمره او چارج ۱۰ دقیقې مخکې ازمویل شوي
- ☐ ارام ځای، رڼا له مخې، کمره د سترګو په کچه
- ☐ رسمي ښکاره نوم
- ☐ کله چې خبرې نه کوئ، مایکروفون بند وي
- ☐ سوانح (رزومه) او د اصلي ټکو یادښت مو تر لاس لاندې وي
۳. د کورس قاموس
د کورس ټول کلیدي اصطلاحات، له انګلیسي معادل او د هغه درس له شمېرې سره چې پکې راغلي دي:
| اصطلاح | انګلیسي | مانا | درس |
|---|---|---|---|
| کمپیوټر | Computer | هغه ماشین چې معلومات اخلي، پروسس او خوندي کوي یې | ۱.۱ |
| ډېټا / معلومات | Data | هر ډول معلومات: شمېره، متن، انځور، غږ | ۱.۱ |
| پروګرام | Program | د هغو لارښوونو ټولګه چې کمپیوټر یې اجرا کوي | ۱.۱ |
| پروسېسر | CPU | د کمپیوټر اصلي برخه چې محاسبه او پروسس ترسره کوي | ۱.۱ |
| ننوتنه / وتنه | Input / Output | کمپیوټر ته معلومات ورکول / له هغه پایله اخیستل | ۱.۱ |
| هارډویر | Hardware | د کمپیوټر فزیکي پرزې | ۱.۲ |
| سافټویر | Software | پروګرامونه او لارښوونې | ۱.۲ |
| لنډمهاله حافظه | RAM | د روان کار حافظه؛ د وسیلې په بندېدو پاکېږي | ۱.۲ |
| د ذخیرې حافظه | Storage (SSD/HDD) | د فایلونو د تلپاتې ساتنې ځای | ۱.۲ |
| عامل سیستم | Operating System | د وسیلې د مدیریت اصلي سافټویر | ۱.۲ |
| ګیګابایټ | Gigabyte (GB) | شاوخوا ۱۰۰۰ مېګابایټه | ۱.۲ |
| د چالانولو/بندولو تڼۍ | Power button | د وسیلې د چالانولو او بندولو تڼۍ | ۱.۳ |
| بندول | Shut down | د سیستم بشپړ بندول | ۱.۳ |
| ریسټارټ | Restart | بندول او بیا چالانول | ۱.۳ |
| ځنډېدل (هنګ کېدل) | Freeze / Not responding | کله چې وسیله امرونو ته ځواب نه ورکوي | ۱.۳ |
| د دندو مدیر | Task Manager | د پروګرامونو د لیدلو او تړلو لپاره د وینډوز وسیله | ۱.۳ |
| ښي کلیک | Right-click | د انتخابونو مېنو پرانیستل | ۲.۱ |
| کشول او پرېښودل | Drag & Drop | په ماوس سره ځای بدلول | ۲.۱ |
| لنډلار | Shortcut | د یوه کار د چټک ترسره کولو لپاره د کیلیو ترکیب | ۲.۱ |
| بېرته اړول | Undo (Ctrl+Z) | د وروستي کار لغوه کول | ۲.۱ |
| نیمه فاصله | ZWNJ / half-space | لنډه فاصله چې کلمه نه بېلوي | ۲.۱ |
| ډیسکټاپ | Desktop | د وینډوز اصلي پاڼه | ۲.۲ |
| ټاسکبار | Taskbar | د پردې لاندینۍ پټه | ۲.۲ |
| کړکۍ | Window | هغه چوکاټ چې هر پروګرام پکې پرانیستل کېږي | ۲.۲ |
| کوچني کول | Minimize | کړکۍ ټاسکبار ته لېږل | ۲.۲ |
| پین کول | Pin | د چټک لاسرسي لپاره د پروګرام ثابتول | ۲.۲ |
| فایل | File | یو سند یا خوندي شوې منځپانګه | ۲.۳ |
| فولډر | Folder | د فایلونو د ساتلو ځای | ۲.۳ |
| پسوند | Extension | د نوم وروستۍ برخه چې د فایل ډول ښيي | ۲.۳ |
| د بیا کارونې ټوکرۍ | Recycle Bin | له وروستي پاکېدو مخکې د ړنګ شویو فایلونو ځای | ۲.۳ |
| کمپرس کول | Compress / ZIP | په یوه بسته کې د څو فایلونو راټولول | ۲.۳ |
| بیکاپ | Backup | د اړتیا ورځې لپاره اضافي نسخه | ۲.۳ |
| انټرنیټ | Internet | د کمپیوټرونو نړیواله شبکه | ۳.۱ |
| براوزر | Browser | د وېب پاڼو د لیدلو پروګرام | ۳.۱ |
| وېب پته | URL | د یوې پاڼې پته | ۳.۱ |
| ډومېن | Domain | د سایټ اصلي نوم، لکه aypfrs.net | ۳.۱ |
| ټب | Tab | په براوزر کې یوه پرانیستې پاڼه | ۳.۱ |
| نښه (بوکمارک) | Bookmark | د وروسته لپاره د یوې پاڼې د پتې خوندي کول | ۳.۱ |
| کلیدي کلمه | Keyword | د لټون اصلي کلمه | ۳.۲ |
| د لټون عملګر | Search operator | د پایلو د دقیقولو لپاره امر | ۳.۲ |
| اعلاني پایله | Sponsored / Ad | هغه پایله چې د ښودلو لپاره یې پیسې ورکړې دي | ۳.۲ |
| ګوګل سکالر | Google Scholar | د علمي سرچینو د لټون انجن | ۳.۲ |
| ناسم معلومات | Misinformation | بېقصده تېروتنه | ۳.۳ |
| جعلي معلومات | Disinformation | د غولولو لپاره قصدي دروغ | ۳.۳ |
| د حقیقت ارزونه | Fact-checking | د ادعاوو د سموالي سنجول | ۳.۳ |
| اړخیز لوستل | Lateral reading | د نورو سرچینو له لارې د یوې سرچینې ارزونه | ۳.۳ |
| اصلي سرچینه | Primary source | لومړنی سند یا راپور | ۳.۳ |
| برېښنالیک | برېښنايي لیک | ۴.۱ | |
| کارن نوم | Username | د برېښنالیک پتې لومړۍ برخه | ۴.۱ |
| د بیا رغونې برېښنالیک | Recovery email | د حساب د بېرته ترلاسه کولو لپاره دوهم برېښنالیک | ۴.۱ |
| راغلي لیکونه | Inbox | ترلاسه شوي برېښنالیکونه | ۴.۱ |
| سپم | Spam | ناغوښتي یا شکمن برېښنالیکونه | ۴.۱ |
| موضوع | Subject | د برېښنالیک سرلیک | ۴.۲ |
| کاپي | Cc | د خبرتیا لپاره لېږل | ۴.۲ |
| پټه کاپي | Bcc | د پتو له ښودلو پرته لېږل | ۴.۲ |
| ضمیمه | Attachment | له برېښنالیک سره مل فایل | ۴.۲ |
| لړۍ | Thread | د یوې موضوع د پیغامونو لړۍ | ۴.۲ |
| رسمي سلام | Salutation | Dear … | ۴.۳ |
| رسمي پای | Closing | Kind regards / Sincerely | ۴.۳ |
| لاسلیک | Signature | د برېښنالیک لاندې نوم او د اړیکې معلومات | ۴.۳ |
| تعقیب | Follow-up | د یادونې مؤدب برېښنالیک | ۴.۳ |
| پټه جمله | Passphrase | له څو کلمو جوړ اوږد پټنوم | ۵.۱ |
| دوهپړاوه تایید | 2-Step Verification / 2FA | له پټنوم وروسته د امنیت دوهم پوړ | ۵.۱ |
| د پټنومونو مدیر | Password manager | د پټنومونو د خوندي ساتلو پروګرام | ۵.۱ |
| بیکاپ کوډونه | Backup codes | د ګرځنده تلیفون د ورکېدو ورځې لپاره یو ځلي کوډونه | ۵.۱ |
| فیشینګ | Phishing | د پټنوم یا معلوماتو د اخیستلو لپاره غولونه | ۵.۱ |
| ټولنیزه انجنیري | Social engineering | د تخنیکي هک پر ځای د انسان غولول | ۵.۲ |
| لنډ شوی لینک | Shortened link | هغه لینک چې منزل یې پټ وي | ۵.۲ |
| ناوړه پروګرام | Malware | زیانرسوونکی پروګرام، لکه ویروس | ۵.۲ |
| ډیجیټل پل | Digital footprint | ستاسو په اړه ټول آنلاین معلومات | ۵.۳ |
| شخصي حریم | Privacy | دا کنټرول چې څوک څه ګوري | ۵.۳ |
| ژوندی موقعیت | Live location | ستاسو د ځای شېبهپرشېبه ښودل | ۵.۳ |
| بلاک کول | Block | د یوه حساب د اړیکې مخنیوی | ۵.۳ |
| راپور ورکول | Report | اپلیکیشن ته د سرغړونې په اړه خبر ورکول | ۵.۳ |
| وريځنی ځای (کلاوډ) | Cloud storage | په آنلاین سرورونو کې د فایلونو ساتل | ۶.۱ |
| اپلوډ | Upload | له وسیلې انټرنیټ ته د فایل لېږل | ۶.۱ |
| ډاونلوډ | Download | له انټرنیټ څخه وسیلې ته د فایل اخیستل | ۶.۱ |
| د لاسرسي کچه | Permission | پر فایل د ترلاسه کوونکي د واک اندازه | ۶.۱ |
| آفلاین | Offline | له انټرنیټ پرته د لاسرسي وړ | ۶.۱ |
| سند | Document | متني فایل | ۶.۲ |
| سرلیک | Heading | د سند جوړښتي کرښې | ۶.۲ |
| تبصره | Comment | د متن تر څنګ یادښت | ۶.۲ |
| د وړاندیز حالت | Suggesting mode | هغه بدلونونه چې د سند خاوند یې تاییدوي | ۶.۲ |
| د نسخو تاریخچه | Version history | د سند ټولې پخوانۍ نسخې | ۶.۲ |
| انځوریزه اړیکه | Video call | په یوه وخت کې له انځور او غږ سره خبرې | ۶.۳ |
| غږ بندول | Mute | د مایکروفون بندول | ۶.۳ |
| د پردې شریکول | Screen share | نورو ته د خپلې پردې ښودل | ۶.۳ |
| د شالید تتول | Blur background | تر شا د چاپېریال پټول | ۶.۳ |
| وړیا آنلاین کورس | MOOC | د ټولو لپاره پرانیستی آنلاین کورس | ۶.۳ |
۴. د لا زیاتې زدهکړې لپاره وړیا سرچینې
دا سرچینې د اکاډمۍ ټیم غوره کړې دي. ډېری یې انګلیسي دي؛ په کروم براوزر کې د Translate انتخاب په مرسته یې په پښتو لوستلی شئ.
- د دانش ونې کتابتون (Darakht-e Danesh)، په دري، پښتو او انګلیسي ژبو د زدهکړیزو سرچینو وړیا آنلاین کتابتون
- GCFGlobal – Computer Basics، د کمپیوټر د بنسټونو وړیا او انځوریزه زدهکړه، ګام په ګام (انګلیسي)
- GCFGlobal – Internet Basics، د انټرنیټ او براوزر وړیا زدهکړه (انګلیسي)
- Gmail Help، د Gmail رسمي لارښود
- Google Drive Help، د Google Drive او شریکولو رسمي لارښود
- Google Meet Help، د ویډیويي غونډو رسمي لارښود
- Google Security Checkup، په څو دقیقو کې د Google حساب د امنیت کتنه
- Google Safety Center، د آنلاین امنیت او شخصي حریم لارښود
- SIFT – University of Washington، د آنلاین معلوماتو د ارزونې څلور پړاوه طریقه (درس ۳.۳)
- TypingClub، د لسو ګوتو د ټایپ وړیا تمرین (درس ۲.۱)
- Windows Help، د وینډوز رسمي لارښود
۵. مرسته او پوښتنې
په هر درس کې د Questions تڼۍ کېکاږئ او له استاد څخه وپوښتئ. د تخنیکي ستونزې لپاره: [email protected] · د وروستۍ ازموینې له بریالي کولو وروسته: د سند غوښتنه
د ښځو اکاډمي، د افغان ځوانانو پارلمان · وړیا او د ټولو ځوانانو لپاره