پارلمان جوانان افغانستان

با ما یکجا شوید

جوانان و کار در افغانستان: معیشت زیر فشار

یادداشت پژوهشی کمیته‌ها، شمارهٔ 2026/01 · کمیتهٔ توسعهٔ اقتصادی

یادداشت پژوهشی مبتنی بر منابع · نشر: نوامبر ۲۰۲۶
پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) – مرکز اندیشکده

دربارهٔ این یادداشت: این یک یادداشت پژوهشی مبتنی بر منابع منتشرشده است که مرکز اندیشکدهٔ پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) برای کمیتهٔ توسعهٔ اقتصادی آماده کرده است. این متن گزارش هیچ جلسه یا تصمیم کمیته نیست. بازبینی: بازبینی داخلی، نوامبر ۲۰۲۶ · بودجه: ندارد · شریک: ندارد · داده: منابع منتشرشدهٔ ثانوی · اصلاحات: تا اکنون ندارد. داوری همتا نشده است.

خلاصه

اقتصاد افغانستان دوباره رشد می‌کند، اما آهسته‌تر از رشد نفوس. بیشتر کارهایی که برگشته‌اند غیررسمی، کوتاه‌مدت و در دست مردان‌اند. مشکل جوانان تنها پیدا کردن کار نیست؛ مشکل پیدا کردن کاری است که آن‌قدر درآمد بدهد که بتوان با آن برای زندگی برنامه ریخت. شواهد به گام‌های کوچک و عملی اشاره می‌کنند که شبکه‌های جوانان همین حالا می‌توانند بردارند: شناخت تقاضای واقعی محل، آموزش مهارت‌هایی که زود به درآمد می‌رسند، به رسمیت شناختن مهارت‌های برگشت‌کنندگان، و سنجیدن نتیجهٔ کار.

ارقام کلان از زندگی روزمره خوش‌بینانه‌تر به نظر می‌رسند. بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد در سال ۲۰۲۵ حدود ۴٫۳٪ رشد کرده باشد، پس از ۲٫۵٪ در سال ۲۰۲۴؛ اما همزمان انتظار دارد درآمد سرانه حدود ۴٪ کاهش یابد، زیرا نفوس در یک سال حدود ۸٫۶٪ افزایش یافته است، بیشتر به دلیل برگشت گستردهٔ مهاجران از ایران و پاکستان (World Bank, 2025). بررسی اجتماعی‑اقتصادی UNDP که در می ۲۰۲۶ نشر شد محتاط‌تر است: رشد واقعی ۲۰۲۵ را ۱٫۹٪ و کاهش تولید ناخالص داخلی سرانه را ۲٫۱٪ برآورد می‌کند (UNDP, 2026). این دو نهاد از داده‌ها و روش‌های متفاوت کار می‌گیرند و ارقام‌شان یکسان نیست، اما در جهت حرکت هم‌نظرند: با آن‌که کل اقتصاد بزرگ‌تر می‌شود، فرد عادی افغان فقیرتر می‌شود.

واقعیت‌های کلیدی

  • کار برگشته، اما نه برای همه. سازمان بین‌المللی کار (ILO) شمار کل شاغلان را در سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۸٫۵ میلیون برآورد می‌کند، یعنی حدود ۱۴٪ بالاتر از پایین‌ترین سطح در ۲۰۲۲. با این حال، نسبت اشتغال به نفوس با ۳۲٫۵٪ هنوز بیش از چهار واحد درصد پایین‌تر از سطح ۲۰۲۰ است. اشتغال مردان حدود ۲۲٪ بالاتر از ۲۰۲۰ است، در حالی که مشارکت زنان در نیروی کار به ۵٫۱٪ پایین آمده است (ILO, 2026).
  • بیکاری جوانان بلند است. به گفتهٔ بانک جهانی، تقریباً از هر چهار جوان افغان یک نفر بیکار است (World Bank, 2025).
  • کار بیشتر غیررسمی است. بخش رسمی تنها حدود ۹٪ اشتغال را فراهم می‌کند (BICC, 2025). در ولایت‌هایی که برگشت‌کنندگان زیادی پذیرفته‌اند، UNDP دریافته است که تنها ۳٪ مردم کار رسمی دارند و ۷۸٪ به مزدوری روزمزد متکی‌اند (UNDP, 2026).
  • خانواده‌ها زیر بار قرض‌اند. بیش از ۸۰٪ خانوارها قرضدارند (UNDP, 2026). در میان خانوارهای برگشت‌کنندهٔ مورد سروی UNHCR، ۸۸٪ گفته‌اند که با قرض زندگی می‌کنند (UNHCR, 2025).
  • فقر گسترده است. UNDP برآورد می‌کند که حدود ۲۸ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ در فقر زندگی می‌کردند (UNDP, 2026).
  • کمک‌های بیرونی کم می‌شود. کمک‌های بین‌المللی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶٫۵٪ کاهش یافت (UNDP, 2026).
  • تکان‌های بیرونی به مزد محلی می‌رسد. بیش از ۷۰٪ کارگران در فعالیت‌هایی کار می‌کنند که دست‌کم به‌طور متوسط در معرض فشار قیمت انرژی و تورم ناشی از بحران کنونی خاورمیانه قرار دارند (ILO, 2026).

این وضعیت برای جوانان چه معنا دارد

نخستین اثر، زمان است. پژوهشگران BICC از حالتی به نام «زمانِ انتظار» در میان جوانان افغان سخن می‌گویند: درنگی طولانی که در آن آموزش، کار ثابت، ازدواج و ساختن خانهٔ مستقل همه دورتر می‌شوند (BICC, 2025). این انتظار بی‌اثر نیست؛ بر تصمیم‌های جوانان دربارهٔ مهاجرت، قرض و این‌که به چه کسی اعتماد کنند اثر می‌گذارد.

اثر دوم، رقابت در پایین‌ترین لایهٔ بازار کار است. از سال ۲۰۲۳ تا کنون نزدیک به پنج میلیون نفر برگشته‌اند (UNDP, 2026) و بسیاری از آنان، به‌ویژه مردان جوان، دنبال همان کارهای روزمزد در ساختمان‌سازی، ترانسپورت و دستفروشی‌اند که جوانان محلی پیش‌تر به آن وابسته بودند. مزدوری روزانه شاید نان یک روز خانواده را تأمین کند، اما به‌ندرت پس‌انداز، مهارت یا اعتباری می‌سازد که به کار بهتر برسد.

اثر سوم، مهارت‌هایی است که بی‌استفاده می‌مانند. نظارت پس از برگشت UNHCR نشان داده است که برگشت‌کنندگان از ایران به‌طور میانگین تحصیل‌کرده‌تر از برگشت‌کنندگان از پاکستان‌اند، اما کمتر کار درآمدزا دارند (UNHCR, 2025). بسیاری سال‌ها در ساختمان‌سازی، خیاطی، زراعت یا کارگاه‌ها در بیرون کار کرده‌اند، اما سند یا شبکهٔ محلی برای اثبات آن ندارند. استادکاری که پس از برگشت ناچار به سبزی‌فروشی می‌شود، زیانی برای همهٔ جامعه است.

زنان جوان سخت‌ترین شکل هر یک از این مشکلات را تجربه می‌کنند. مشارکت آنان در نیروی کار به ۵٫۱٪ رسیده است (ILO, 2026). آموزش و معیشت زنان موضوع یادداشت جداگانه‌ای در همین مجموعه است (یادداشت 2026/05).

یادداشتی دربارهٔ تعریف‌ها: پ.ج.ا جوانان را افراد ۲۰ تا ۴۴ ساله تعریف می‌کند. بیشتر آمارهای بین‌المللی گروه‌های سنی تنگ‌تری به کار می‌برند، معمولاً ۱۵ تا ۲۴ یا ۱۵ تا ۲۹ سال. ارقام بالا همان‌گونه که منابع داده‌اند نقل شده‌اند و نباید آمار گروه سنی پ.ج.ا دانسته شوند.

گزینه‌های عملی برای پ.ج.ا و همکاران

شواهد بین‌المللی هشداردهنده است. مروری بر ارزیابی‌های دقیق برنامه‌های آموزش حرفه‌ای، یارانهٔ مزد و کمک به کاریابی در کشورهای در حال توسعه نشان داد که بسیاری از آن‌ها اثر معناداری بر اشتغال یا درآمد نداشته‌اند (McKenzie, 2017). این دلیلی است برای کوچک شروع کردن، آزمودن دقیق و سنجیدن نتیجه، نه دلیلی برای دست کشیدن از کار. گزینه‌های زیر عمداً ساده‌اند؛ بدون بودجهٔ بزرگ آغازشدنی و قابل سنجش‌اند.

  • پیش از آموزش، تقاضای محل را بشناسید. بسیاری از برنامه‌ها مردم را برای کارهایی آموزش می‌دهند که در محل وجود ندارد. نمایندگان و داوطلبان پ.ج.ا، پس از تعیین، می‌توانند معلومات ساده و غیرشخصی جمع کنند که کدام خدمات و کالاها در ولسوالی‌شان کمیاب است؛ مانند ترمیم وسایل، نگهداری سیستم‌های سولری، پروسس مواد غذایی یا حساب‌داری برای دکان‌های کوچک. این کار باید بر اساس بررسی «آسیب نرساندن» در معیارهای پژوهشی پ.ج.ا انجام شود.
  • مهارت‌هایی را ترجیح دهید که زود به درآمد می‌رسند. برای جوانی که قرضدار است، کورس‌های کوتاه و عملی که در چند هفته به کار مزددار برسند مفیدتر از کورس‌های طولانی با نتیجهٔ نامعلوم‌اند. کورس‌های رایگان آنلاین پ.ج.ا در کارآفرینی، مهارت‌های دیجیتال و اکسل می‌توانند نقطهٔ آغاز باشند و با شبکهٔ منتورشیپ پ.ج.ا وصل شوند.
  • مهارت‌های برگشت‌کنندگان را به رسمیت بشناسید. یک «پوشهٔ مهارت» ساده، با عکس کارهای انجام‌شده، معرفی‌نامه از کارفرمایان پیشین و یک آزمون عملی کوتاه با همکاری استادکاران محلی، می‌تواند به برگشت‌کننده کمک کند تا توانایی‌اش را نشان دهد. پ.ج.ا می‌تواند نمونهٔ رایگان آن را به پارسی‑دری و پښتو طراحی و نشر کند.
  • از کار گروهی حمایت کنید، نه فقط کار فردی. گروه‌های کوچکی که ابزار، وسیلهٔ ترانسپورت یا غرفهٔ بازار را شریکی استفاده می‌کنند، خطر را برای هر عضو کم می‌کنند. پ.ج.ا می‌تواند این شیوه را با چند گروه آزمایش کند و نتیجه را، حتی ناکامی‌ها را، صادقانه ثبت و نشر کند.
  • حمایت چندساله و منطقه‌محور را تشویق کنید. برای تمویل‌کنندگان و مؤسسات، شواهد به نفع تمویل انعطاف‌پذیر و چندساله و برنامه‌های منطقه‌محور است که برگشت‌کنندگان و جامعهٔ میزبان را با هم در نظر بگیرند، نه چرخه‌های کوتاه اضطراری (BICC, 2025).
  • نتیجه را بسنجید. سروی جوانان پ.ج.ا می‌تواند چند پرسش دربارهٔ کار، ثبات درآمد و قرض داشته باشد تا تغییرات در طول زمان دنبال شوند. نتایج، چنان‌که معیارهای پژوهشی می‌خواهد، تنها پاسخ‌دهندگان را توصیف می‌کند، نه همهٔ جوانان افغان را.

محدودیت‌ها

این یادداشت بر منابع منتشرشدهٔ ثانوی تکیه دارد. سروی ملی تازه و در دسترس عموم از نیروی کار وجود ندارد و برخی ارقام برآوردهای مدل‌سازی‌شده‌اند یا از سروی گروه‌های خاص، مانند خانوارهای برگشت‌کننده، به دست آمده‌اند. هر جا منابع با هم فرق دارند، مانند رشد اقتصادی و نفوس، هر دو رقم را آورده‌ایم. اگر خطایی یافتید، لطفاً به research@aypfrs.net بنویسید.

پیوندهای مرتبط: کمیتهٔ توسعهٔ اقتصادی · همهٔ گزارش‌ها و یادداشت‌های کمیته‌ها · معیارهای پژوهشی

منابع

  1. BICC – Mielke, K., Schmeidl, S. and Schetter, C. (2025). Responding to Mass Returns in Afghanistan. Bonn International Centre for Conflict Studies. https://www.bicc.de/Publikationen/20251219_Responding%20to%20mass%20returns%20in%20Afghanistan.pdf
  2. ILO (2026). Women increasingly excluded from Afghanistan’s labour market as wider employment pressures mount. ILO News, 18 August 2026. https://www.ilo.org/resource/news/women-increasingly-excluded-afghanistan%E2%80%99s-labour-market-wider-employment
  3. McKenzie, D. (2017). How Effective Are Active Labor Market Policies in Developing Countries? A Critical Review of Recent Evidence. World Bank Research Observer, 32(2), 127–154 (IZA Discussion Paper 10655). https://www.iza.org/publications/dp/10655
  4. UNDP (2026). Afghanistan Socioeconomic Review, released 13 May 2026; summarised in UN News. https://news.un.org/en/story/2026/05/1167500
  5. UNHCR (2025). Afghanistan post-return monitoring survey report (1,658 returnee households), December 2025. https://data.unhcr.org/en/documents/details/120390
  6. World Bank (2025). Afghan economy expands amid persistent challenges. Press release on the Afghanistan Development Update, 10 December 2025. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/12/10/afghan-economy-expands-amid-persistent-challenges

پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) – مرکز اندیشکده
یادداشت پژوهشی کمیته‌ها 2026/01 – نوامبر ۲۰۲۶
اصلاحات و نظرها: research@aypfrs.net