ځوانان او کار په افغانستان کې: معیشت تر فشار لاندې

د کمېټو څېړنیز یادښت، ګڼه 2026/01 · د اقتصادي پراختیا کمېټه

پر سرچینو ولاړ څېړنیز یادښت · خپرېدنه: نومبر ۲۰۲۶
د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) – د فکر مرکز

د دې یادښت په اړه: دا د خپرو شویو سرچینو پر بنسټ یو څېړنیز یادښت دی چې د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) د فکر مرکز د اقتصادي پراختیا کمېټې لپاره چمتو کړی دی. دا د کومې غونډې یا د کمېټې د کومې پرېکړې راپور نه دی. بیاکتنه: داخلي بیاکتنه، نومبر ۲۰۲۶ · بودیجه: نشته · شریک: نشته · معلومات: خپاره شوې دویمي سرچینې · سمونې: تر اوسه نشته. همتا بیاکتنه یې نه ده شوې.

لنډیز

لوی شمېرې تر ورځني ژوند ډېرې هیله‌بښونکې ښکاري. نړیوال بانک اټکل کوي چې اقتصاد په ۲۰۲۵ کې شاوخوا ۴٫۳٪ وده کړې، چې په ۲۰۲۴ کې ۲٫۵٪ وه؛ خو په ورته وخت کې اټکل کوي چې سړي سر عاید به شاوخوا ۴٪ راټیټ شي، ځکه نفوس په یوه کال کې شاوخوا ۸٫۶٪ زیات شوی، چې ډېره برخه یې له ایران او پاکستان څخه د پراخ راستنېدو له امله ده (World Bank, 2025). د UNDP ټولنیز‑اقتصادي بیاکتنه چې د ۲۰۲۶ کال په مۍ کې خپره شوه، لا محتاطه ده: د ۲۰۲۵ واقعي وده ۱٫۹٪ او د سړي سر ناخالص کورني تولید کمښت ۲٫۱٪ اټکلوي (UNDP, 2026). دا دوه بنسټونه بېلابېل معلومات او مېتودونه کاروي، نو شمېرې یې سره توپیر لري؛ خو د حرکت په لوري کې سره یوه خوله دي: که څه هم ټول اقتصاد لویېږي، عادي افغان وګړی لا بې‌وزله کېږي.

مهم حقایق

• کار بېرته راغلی، خو د ټولو لپاره نه. د کار نړیوال سازمان (ILO) په ۲۰۲۶ کې د ټولو شاغلانو شمېر نږدې ۸٫۵ میلیونه اټکلوي، چې د ۲۰۲۲ له ټیټې کچې شاوخوا ۱۴٪ لوړ دی. سره له دې، د اشتغال او نفوسو تناسب ۳۲٫۵٪ دی چې لا هم د ۲۰۲۰ له کچې څخه له څلورو سلنیزو واحدونو ډېر ټیټ دی. د نارینه وو اشتغال د ۲۰۲۰ په پرتله شاوخوا ۲۲٪ لوړ دی، خو د کار په ځواک کې د ښځو ګډون ۵٫۱٪ ته راټیټ شوی (ILO, 2026).
• د ځوانانو بې‌کاري لوړه ده. د نړیوال بانک په وینا، نږدې له هرو څلورو افغان ځوانانو څخه یو بې‌کاره دی (World Bank, 2025).
• ډېری کار غیررسمي دی. رسمي سکتور یوازې شاوخوا ۹٪ اشتغال برابروي (BICC, 2025). په هغو ولایتونو کې چې ډېر راستنېدونکي یې منلي، UNDP موندلې چې یوازې ۳٪ خلک رسمي دنده لري او ۷۸٪ په ورځني مزدورۍ تکیه کوي (UNDP, 2026).
• کورنۍ د پور تر بار لاندې دي. له ۸۰٪ څخه ډېرې کورنۍ پوروړې دي (UNDP, 2026). د UNHCR په سروې کې د راستنېدونکو کورنیو ۸۸٪ ویلي چې په پور ژوند کوي (UNHCR, 2025).
• بې‌وزلي پراخه ده. UNDP اټکل کوي چې په ۲۰۲۵ کې شاوخوا ۲۸ میلیونه خلک په بې‌وزلۍ کې ژوند کاوه (UNDP, 2026).
• بهرنۍ مرستې کمېږي. نړیوالې مرستې په ۲۰۲۵ کې ۱۶٫۵٪ کمې شوې (UNDP, 2026).
• بهرني ټکانونه سیمه‌ییزو مزدونو ته رسېږي. له ۷۰٪ څخه ډېر کارګران په داسې فعالیتونو کې دي چې لږ تر لږه په منځنۍ کچه د منځني ختیځ د اوسني کړکېچ له امله د انرژۍ د بیو او انفلاسیون له فشار سره مخ دي (ILO, 2026).

دا حالت ځوانانو ته څه معنا لري

لومړۍ اغېزه وخت دی. د BICC څېړونکي د افغان ځوانانو په منځ کې د «انتظار وخت» حالت یادوي: یو اوږد ځنډ چې پکې زده‌کړه، ثابت کار، واده او خپلواک کور جوړول ټول لرې کېږي (BICC, 2025). دا انتظار بې‌اغېزې نه دی؛ د کډوالۍ، پور او پر چا باور کولو په اړه د ځوانانو پرېکړې اغېزمنوي.

دویمه اغېزه د کار د بازار په ښکته پوړ کې سیالي ده. له ۲۰۲۳ راهیسې نږدې پنځه میلیونه کسان راستانه شوي (UNDP, 2026)، او ډېری یې، په ځانګړي ډول ځوان نارینه، د ودانیو، ټرانسپورټ او لاري پلورنې د همغو ورځنیو کارونو پسې دي چې سیمه‌ییز ځوانان مخکې پرې تکیه کوله. ورځنۍ مزدوري ښايي د یوې ورځې ډوډۍ پوره کړي، خو ډېر لږ سپما، مهارت یا داسې اعتبار جوړوي چې ښه کار ته ورسېږي.

درېیمه اغېزه هغه مهارتونه دي چې بې‌ګټې پاتې کېږي. د UNHCR د راستنېدو وروسته څارنې ښودلې چې له ایران څخه راستانه شوي په منځنۍ کچه تر هغو زده‌کړه لري چې له پاکستان څخه راځي، خو لږ عایدي کار لري (UNHCR, 2025). ډېرو یې په بهر کې کلونه په ودانیو، خیاطۍ، کرنه یا ورکشاپونو کې کار کړی، خو د ثابتولو لپاره سند یا سیمه‌ییزه شبکه نه لري. هغه ماهر استادکار چې له راستنېدو وروسته سابه پلورنې ته اړ شي، د ټولې ټولنې زیان دی.

ځوانې ښځې د دې هرې ستونزې تر ټولو سخته بڼه تجربه کوي. د کار په ځواک کې یې ګډون ۵٫۱٪ ته رسېدلی (ILO, 2026). د ښځو زده‌کړه او معیشت په همدې لړۍ کې د یو جلا یادښت موضوع ده (یادښت 2026/05).

د تعریفونو په اړه یوه یادونه: ا.ځ.پ ځوانان د ۲۰ تر ۴۴ کلنۍ پورې وګړي بولي. ډېری نړیوالې شمېرنې تنګې عمري ډلې کاروي، معمولاً ۱۵ تر ۲۴ یا ۱۵ تر ۲۹ کلنۍ. پورته شمېرې لکه څنګه چې سرچینو ورکړې نقل شوې، او باید د ا.ځ.پ د عمري ډلې شمېرې ونه ګڼل شي.

د ا.ځ.پ او همکارانو لپاره عملي انتخابونه

نړیوال شواهد خبرداری ورکوي. په پرمختیایي هېوادونو کې د مسلکي زده‌کړې، د مزد د سبسایډي او کار موندنې د مرستې د پروګرامونو د دقیقو ارزونو یوې بیاکتنې وښودله چې ډېرو یې پر اشتغال یا عاید د پام وړ اغېز نه درلود (McKenzie, 2017). دا د کوچني پیل، دقیقې ازموینې او د پایلو د اندازه کولو لپاره دلیل دی، نه له کاره د لاس اخیستو لپاره. لاندې انتخابونه په قصد ساده دي؛ له لویې بودیجې پرته پیلېدای او اندازه کېدای شي.

• له روزنې مخکې د سیمې غوښتنه وپېژنئ. ډېر پروګرامونه خلک د داسې کارونو لپاره روزي چې په سیمه کې نشته. د ا.ځ.پ استازي او رضاکاران، د ټاکل کېدو وروسته، کولی شي ساده او غیرشخصي معلومات راټول کړي چې په ولسوالۍ کې کوم خدمتونه او توکي کم دي؛ لکه د وسایلو ترمیم، د سولري سیسټمونو ساتنه، د خوړو پروسس یا د کوچنیو دوکانونو حساب‌داري. دا کار باید د ا.ځ.پ د څېړنې معیارونو کې د «زیان نه رسول» ازموینې سره سم وشي.
• هغه مهارتونه غوره کړئ چې ژر عاید ته رسېږي. پوروړي ځوان ته لنډ او عملي کورسونه چې په څو اونیو کې مزدي کار ته ورسېږي، تر اوږدو کورسونو ګټور دي چې پایله یې ناڅرګنده وي. د ا.ځ.پ وړیا آنلاین کورسونه په کارآفرینۍ، ډیجیټل مهارتونو او اکسل کې پیل ټکی کېدای شي او د ا.ځ.پ د لارښوونې (منټورشپ) له شبکې سره وصل شي.
• د راستنېدونکو مهارتونه په رسمیت وپېژنئ. یو ساده «د مهارت دوسیه»، د ترسره شویو کارونو له انځورونو، د پخوانیو کارګمارونکو له سپارښتنلیکونو او د سیمه‌ییزو استادکارانو په مرسته له یوې لنډې عملي ازموینې سره، راستنېدونکي سره مرسته کوي چې خپل وړتیا وښيي. ا.ځ.پ کولی شي د دې وړیا بېلګه په پارسي‑دري او پښتو جوړه او خپره کړي.
• له ډله‌ییز کار ملاتړ وکړئ، نه یوازې له انفرادي کار. هغه کوچنۍ ډلې چې وسایل، ترانسپورټ یا د بازار غرفه شریکه کاروي، د هر غړي لپاره خطر کموي. ا.ځ.پ کولی شي دا طریقه له څو ډلو سره وازمويي او پایلې، حتی ناکامۍ، په صداقت ثبت او خپرې کړي.
• څوکلن او سیمه‌محوره ملاتړ وهڅوئ. د مرستندویانو او موسسو لپاره، شواهد د انعطاف‌منونکې او څوکلنې بودیجې او هغو سیمه‌محوره پروګرامونو په ګټه دي چې راستنېدونکي او کوربه ټولنه یو ځای په پام کې نیسي، نه د لنډو بېړنیو دورو (BICC, 2025).
• پایلې اندازه کړئ. د ا.ځ.پ د ځوانانو سروې کولی شي د کار، د عاید د ثبات او پور په اړه څو پوښتنې ولري، څو بدلونونه د وخت په اوږدو کې وڅارل شي. پایلې، لکه څنګه چې د څېړنې معیارونه غواړي، یوازې ځواب ورکوونکي بیانوي، نه ټول افغان ځوانان.

محدودیتونه

دا یادښت پر خپرو شویو دویمي سرچینو ولاړ دی. د کار د ځواک تازه او عامو خلکو ته د لاسرسي وړ ملي سروې نشته، او ځینې شمېرې ماډل شوي اټکلونه دي یا د ځانګړو ډلو، لکه راستنېدونکو کورنیو، له سروې څخه اخیستل شوې. چېرې چې سرچینې توپیر لري، لکه د اقتصادي ودې او نفوسو په اړه، دواړه شمېرې مو راوړې. که کومه تېروتنه مو وموندله، مهرباني وکړئ research@aypfrs.net ته ولیکئ.

اړوند لینکونه: د اقتصادي پراختیا کمېټه · د کمېټو ټول راپورونه او یادښتونه · د څېړنې معیارونه

سرچینې

1. BICC – Mielke, K., Schmeidl, S. and Schetter, C. (2025). Responding to Mass Returns in Afghanistan. Bonn International Centre for Conflict Studies. https://www.bicc.de/Publikationen/20251219_Responding%20to%20mass%20returns%20in%20Afghanistan.pdf
2. ILO (2026). Women increasingly excluded from Afghanistan’s labour market as wider employment pressures mount. ILO News, 18 August 2026. https://www.ilo.org/resource/news/women-increasingly-excluded-afghanistan%E2%80%99s-labour-market-wider-employment
3. McKenzie, D. (2017). How Effective Are Active Labor Market Policies in Developing Countries? A Critical Review of Recent Evidence. World Bank Research Observer, 32(2), 127–154 (IZA Discussion Paper 10655). https://www.iza.org/publications/dp/10655
4. UNDP (2026). Afghanistan Socioeconomic Review, released 13 May 2026; summarised in UN News. https://news.un.org/en/story/2026/05/1167500
5. UNHCR (2025). Afghanistan post-return monitoring survey report (1,658 returnee households), December 2025. https://data.unhcr.org/en/documents/details/120390
6. World Bank (2025). Afghan economy expands amid persistent challenges. Press release on the Afghanistan Development Update, 10 December 2025. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/12/10/afghan-economy-expands-amid-persistent-challenges

د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) – د فکر مرکز
د کمېټو څېړنیز یادښت 2026/01 – نومبر ۲۰۲۶
سمونې او نظرونه: research@aypfrs.net