ښځې او نجونې: زده‌کړې او کار ته د لاسرسي په اړه شواهد

د کمېټو څېړنیز یادښت، ګڼه 2026/05 · د ښځو او نجونو د زده‌کړې او معیشت کمېټه

پر سرچینو ولاړ څېړنیز یادښت · خپرېدنه: نومبر ۲۰۲۶
د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) – د فکر مرکز

د دې یادښت په اړه: د خپرو شویو سرچینو پر بنسټ څېړنیز یادښت چې د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) د فکر مرکز د ښځو او نجونو د زده‌کړې او معیشت کمېټې لپاره چمتو کړی. دا د کومې غونډې یا د کمېټې د پرېکړې راپور نه دی. بیاکتنه: داخلي بیاکتنه، نومبر ۲۰۲۶ · بودیجه: نشته · شریک: نشته · معلومات: خپاره شوې دویمي سرچینې · سمونې: تر اوسه نشته. همتا بیاکتنه یې نه ده شوې.

لنډیز

د کار نړیوال سازمان د اټکلونو له مخې، په افغانستان کې د کار په ځواک کې د ښځو ګډون ۵٫۱٪ ته راټیټ شوی، چې په نړۍ کې دویمه ټیټه کچه ده. د ښځو اشتغال تر ۲۰۲۲ پورې د ۲۰۲۰ کچې له درېیمې برخې څخه کم ته ورسېد او له هغه وروسته یې یوازې لږ رغونه کړې، په داسې حال کې چې د نارینه وو اشتغال اوس د ۲۰۲۰ له کچې شاوخوا ۲۲٪ لوړ دی (ILO, 2026). د ښځو پر کار، زده‌کړې او د تګ راتګ پر آزادۍ محدودیتونه لا پر ځای دي (UNDP, 2026).

مهم حقایق

• له زده‌کړې، کار او روزنې بهر: د ځوانو ښځو ۷۸٪ نه په زده‌کړه کې دي، نه په کار کې او نه په روزنه کې؛ د ځوانو نارینه وو نږدې څلور چنده (UN Women, 2025).
• ډېر ژور جنسیتي واټن: د ښځو لپاره د ملګرو ملتونو د ۲۰۲۴ جنسیتي شاخص په روغتیا، زده‌کړه، مالي شمولیت او پرېکړه کې د ښځو او نارینه وو د لاسته راوړنو ترمنځ ۷۶ سلنه واټن ښيي، چې په نړۍ کې دویم لوی واټن دی. افغان ښځې د انتخاب او له فرصتونو د ګټې اخیستو یوازې ۱۷٪ وړتیا کاروي، په داسې حال کې چې د ښځو نړیوال اوسط ۶۰٫۷٪ دی (UN Women, 2025).
• بې‌مزده کار او پیسو ته لاسرسی: ۷۴٪ ښځې د کور پر کارونو ډېر وخت تېروي، په داسې حال کې چې نارینه یوازې ۳٪؛ او د بانکي حساب لرلو یا د موبایلي پیسو د کارولو امکان د نارینه وو لپاره د ښځو نږدې درې چنده دی (UN Women, 2025).
• د نجونو ښوونځی: شاوخوا ۲٫۴ میلیونه نجونې له منځنیو زده‌کړو بې‌برخې دي (UNESCO, 2026)، او یونیسف تمه لري چې تر ۲۰۳۰ پورې به له دوو میلیونو ډېرې نجونې په مستقیم ډول د منځنیو زده‌کړو له محدودیتونو اغېزمنې شي (UNICEF Innocenti, 2026).
• د مهارتونو له لاسه ورکول: تر ۲۰۳۰ پورې ښايي تر ۲۰ زره ښوونکي او ۵۴۰۰ روغتیايي کارکوونکي له لاسه ووځي (UNICEF Innocenti, 2026).
• اقتصادي لګښت: د محتاطو انګېرنو له مخې لږ تر لږه کلنۍ ۸۴ میلیونه ډالره، د ناخالص کورني تولید شاوخوا ۰٫۵٪، او ښايي کلنۍ تر ۱٪ پورې (UNICEF Innocenti, 2026).
• آنلاین ژغورونکې لارې کمزورې دي: د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو د ۲۰۲۵ د سپتمبر له هېوادپراخه مخابراتي بندیز وروسته یادونه وکړه چې ښځې او نجونې تر ټولو ډېر زیان ویني، ځکه ډېرې یې د زده‌کړې، کار او سوداګرۍ لپاره پر آنلاین فضا تکیه کوي (UN human rights experts, 2025).

د شمېرو په اړه یادونه: د کار په ځواک کې د ښځو د ګډون اټکلونه د سرچینې، کال او تعریف له مخې ډېر توپیر لري. جنسیتي شاخص د ښځو ګډون ۲۴٪ او د نارینه وو ۸۹٪ ښيي (UN Women, 2025)، په داسې حال کې چې د کار نړیوال سازمان تازه ماډل شوی اټکل ۵٫۱٪ دی (ILO, 2026). دا توپیر ښايي د معلوماتو له بېلابېلو کلونو او د کورني او بې‌مزده کار د شمېرلو له بېلابېلو لارو څخه راشي. دواړه شمېرې مو راوړې او یو له بل سره یې نه ګډوو.

دا حالت ځوانو ښځو او نجونو ته څه معنا لري

د هغې ځوانې ښځې لپاره چې لومړنی ښوونځی یې پای ته رسولی، مخکې تګ په درېیو شیانو پورې اړه لري چې پخپله پرې لږ واک لري: ایا زده‌کړه کور ته نږدې یا آنلاین شته، ایا کورنۍ یې ملاتړ کوي، او ایا وسیله او انټرنېټ لري. هغې ښځې ته چې غواړي عاید ولري، پوښتنې ورته دي: ایا کار په کور کې کېدای شي، ایا کولی شي په خوندي ډول پیسې ترلاسه کړي، او ایا څوک یې تولید اخلي؟

د افغانستان شواهد ښيي چې واټن د نجونو لپاره څومره مهم دی. د کلیوالو ښوونځیو په یوه تصادفي څېړنه کې، ښوونځي ته هر اضافي میل واټن د نجونو شمولیت ۱۹ سلنیز واحده کم کړ، په داسې حال کې چې د هلکانو ۱۳ واحده (Burde and Linden, 2013). دا اصل، یعنې زده‌کړه نږدې کول، نن د آنلاین او کورنیو انتخابونو لپاره هم په همغه اندازه صدق کوي.

رښتینې غوښتنه شته. وړیا پوهنتون University of the People په ۲۰۲۴ کې خبر ورکړ چې له ۳۱۰۰ ډېرې افغان ښځې پکې زده‌کړه کوي او د ۲۰۲۱ له اګست راهیسې له ۲۶ زرو ډېر غوښتنلیکونه راغلي (University of the People, 2024). خو یوازې غوښتنه دروازې نه پرانیزي: انګلیسي ژبه، وسایل، انټرنېټ، د تادیې لارې او د سند پېژندنه ټول خنډونه دي.

لګښت یوازې اقتصادي نه دی. کله چې ښځې ونه شي کولی ښوونکې، ډاکټرانې یا نرسانې شي، نجونې او ښځې هغه کسان له لاسه ورکوي چې باید ورته درس ورکړي او درملنه یې وکړي. دا زیان د یوه نسل په اوږدو کې څو چنده کېږي.

د ا.ځ.پ او همکارانو لپاره عملي انتخابونه

• زده‌کړه نږدې او خوندي وساتئ. د ا.ځ.پ د ښځو اکاډمۍ کورسونه وړیا او آنلاین دي. لنډ متني لوستونه چې ډاونلوډ او بې له انټرنېټه لوستل کېدای شي، په خوندي ځایونو کې د ښځو په مشرۍ د زده‌کړې حلقې، او له ښځینه لارښودانو سره منظمه اړیکه، د واټن او انساني اړیکې له شواهدو سره سمون لري.
• داسې مهارتونه جوړ کړئ چې له کوره عاید راوړي. ډیجیټل مهارتونه، حساب‌داري، ډیزاین، د بازار لپاره خیاطي، د خوړو پروسس او آنلاین پلور د هغو کارونو بېلګې دي چې ډېری وخت په کور کې کېدای شي. هر کورس باید په صداقت ووايي چې کوم ډول عاید ته رسوي او کوم خنډونه پاتې دي.
• مالي واټن کم کړئ. ساده مالي سواد، لکه بودیجه جوړول، خوندي ډیجیټل تادیه او د حساب ساتنه، هماغه واټن ته ځواب دی چې UN Women د حساب او موبایلي پیسو د لاسرسي په اړه ثبت کړی.
• تولیدوونکي له پېرودونکو سره ونښلوئ. د دیاسپورا سوداګرۍ او شبکې کولی شي په هېواد کې دننه د ښځو په مشرۍ له ډلو څخه توکي او خدمتونه په عادلانه بیه او خوندي او پټو ترتیباتو واخلي. ا.ځ.پ کولی شي دوی سره ونښلوي، پرته له دې چې پخپله پیسې ولېږدوي.
• له ګډونوالو ساتنه وکړئ. هر فعالیت باید لږ تر لږه شخصي معلومات راټول کړي، هېڅکله بې له خبرتیا شوې رضایت څخه انځور یا ریښتینی نوم خپور نه کړي، او د ښځو ډلو لپاره ښځینه چلوونکي وکاروي.
• پایلې د جنسیت له مخې اندازه او راپور کړئ. د ا.ځ.پ د سروې او کورسونو معلومات باید د ښځو او نارینه وو لپاره جلا راپور شي، څو پرمختګ، یا نشتوالی یې، ولیدل شي.
• د مرستندویانو او پوهنتونونو لپاره: ښځینه استادان او لارښودان، انټرنېټ او وسایل تمویل کړي؛ بورسونه او د کریډټ پېژندنه وړاندې کړي؛ او د کورنیو او آنلاین ماډلونو له خپلواکې ارزونې ملاتړ وکړي.

محدودیتونه

په افغانستان کې دننه د ښځو د کار او زده‌کړې په اړه معلومات محدود او کله کله متضاد دي، لکه څنګه چې پورته د ګډون شمېرې ښيي. ځیني شواهد له پخوانیو دورو یا نورو هېوادونو څخه دي. دا یادښت د اوسنیو محدودیتونو حقوقي بنسټ نه ارزوي؛ تمرکز یې په اوسني حالت کې پر عملي انتخابونو دی.

اړوند لینکونه: د ښځو او نجونو د زده‌کړې او معیشت کمېټه · د کمېټو ټول راپورونه او یادښتونه · د څېړنې معیارونه

سرچینې

1. Burde, D. and Linden, L. (2013). Bringing Education to Afghan Girls: A Randomized Controlled Trial of Village-Based Schools. American Economic Journal: Applied Economics, 5(3), 27–40. Summary by J-PAL. povertyactionlab.org
2. ILO (2026). Women increasingly excluded from Afghanistan’s labour market as wider employment pressures mount. ILO News, 18 August 2026. ilo.org
3. UN human rights experts (2025). Statement on internet and social media restrictions in Afghanistan, 10 October 2025, as reported by The National. thenationalnews.com
4. UNDP (2026). Afghanistan Socioeconomic Review, released 13 May 2026; summarised in UN News. news.un.org
5. UNESCO (2026). Statement on girls’ education in Afghanistan, August 2026, as reported by Al Jazeera, 11 August 2026. aljazeera.com
6. UNICEF Innocenti – Otchere, F. and Chilombo, N. (2026). The Costs of Inaction on Girls’ Education and Women’s Labour Force Participation in Afghanistan. Issue brief, April 2026. unicef.org
7. UN Women (2025). Nearly eight out of 10 young Afghan women are excluded from education, jobs, and training (Afghanistan Gender Index 2024), 17 June 2025. unwomen.org
8. University of the People (2024). From veils to virtual classrooms: thousands of Afghan women study online. Press release, 15 August 2024. prnewswire.com

د افغان ځوانانو پارلمان (ا.ځ.پ) – د فکر مرکز
د کمېټو څېړنیز یادښت 2026/05 – نومبر ۲۰۲۶
سمونې او نظرونه: research@aypfrs.net