آن سوی مرز: پیوندهای دیاسپورا، پول‌های فرستاده‌شده و گفت‌وگوی جوانان
یادداشت پژوهشی کمیته‌ها، شمارهٔ 2026/08 · کمیتهٔ همبستگی اجتماعی و گفت‌وگوی جوانان
یادداشت پژوهشی مبتنی بر منابع · نشر: نوامبر ۲۰۲۶
پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) – مرکز اندیشکده
دربارهٔ این یادداشت: یادداشت پژوهشی مبتنی بر منابع منتشرشده که مرکز اندیشکدهٔ پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) برای کمیتهٔ همبستگی اجتماعی و گفت‌وگوی جوانان آماده کرده است. این متن گزارش هیچ جلسه یا تصمیم کمیته نیست. بازبینی: بازبینی داخلی، نوامبر ۲۰۲۶ · بودجه: ندارد · شریک: ندارد · داده: منابع منتشرشدهٔ ثانوی · اصلاحات: تا اکنون ندارد. داوری همتا نشده است.
خلاصه
میلیون‌ها افغان در بیرون از کشور زندگی می‌کنند و تقریباً هر خانوادهٔ افغان کسی را بیرون از کشور دارد. پیوندهای میان آنان پول، دانش، خبر و دیدگاه را جابه‌جا می‌کند. این پیوندها می‌توانند مردم را به هم نزدیک یا از هم دور کنند. پول‌هایی که از بیرون فرستاده می‌شود بسیاری از خانوارها را سرپا نگه می‌دارد، اما جریان ثبت‌شدهٔ آن پس از ۲۰۲۱ به‌شدت کاهش یافت، فرستادن پول همچنان گران است و قطع ارتباطات می‌تواند در بدترین زمان این پیوند را بگسلد. برای جوانان در هر دو سو، پیوند با دیاسپورا یک گفت‌وگو نیز هست: دربارهٔ هویت، دربارهٔ آیندهٔ کشور و این‌که چه کسی حق دارد از سوی چه کسی سخن بگوید. پ.ج.ا می‌تواند این گفت‌وگو را محترمانه‌تر و این پیوند را سودمندتر سازد.
در پایان ۲۰۲۵، UNHCR حدود ۱٫۹ میلیون پناهنده و پناه‌جوی افغان و ۱٫۰ میلیون افغان دیگر نیازمند حمایت بین‌المللی را در بیرون از کشور شمرد (UNHCR, 2026). دیاسپورای گسترده‌تر، از جمله کسانی که اقامت یا تابعیت دیگری دارند، بزرگ‌تر از این است، اما شمار یگانه و معتبری از آن در دست نیست.
واقعیت‌های کلیدی
- پول‌های ثبت‌شدهٔ فرستاده‌شده پس از ۲۰۲۱ به‌شدت کاهش یافت. پول‌های فرستاده‌شدهٔ ثبت‌شده به افغانستان در ۲۰۲۰ حدود ۷۸۹ میلیون دالر، یعنی ۴٫۱٪ تولید ناخالص داخلی، بود و در ۲۰۲۱ به حدود ۰٫۳ میلیارد دالر، یعنی ۱٫۵٪ تولید ناخالص داخلی، رسید (IOM GMDAC, Migration Data Portal، بر پایهٔ داده‌های بانک جهانی و KNOMAD). داده‌های بانک جهانی پول‌های شخصی فرستاده‌شدهٔ ثبت‌شده را در ۲۰۲۴ حدود ۳۲۰ میلیون دالر نشان می‌دهد (World Bank, World Development Indicators). ارقام رسمی پولی را که از راه‌های غیررسمی مانند حواله فرستاده می‌شود در بر نمی‌گیرد، پس رقم واقعی احتمالاً بالاتر است.
- پول‌های فرستاده‌شده در سراسر جهان مهم است. پولی که مهاجران در ۲۰۲۳ به کشورهای خود فرستادند به حدود ۶۵۶ میلیارد دالر رسید و در بیش از ۶۰ کشور برابر با ۳٪ تولید ناخالص داخلی یا بیشتر است (World Bank, 2024).
- فرستادن پول هنوز گران است. میانگین جهانی هزینهٔ فرستادن پول ۶٫۳۶٪ مبلغ فرستاده‌شده است (World Bank, Remittance Prices Worldwide). اهداف توسعهٔ پایدار می‌خواهند این هزینه به کمتر از ۳٪ برسد (World Bank, 2025).
- راه‌های دیجیتال در حال گسترش‌اند. در ۲۰۲۵ بیش از ۱۲۰ هزار خانوار در افغانستان کمک نقدی بشردوستانه را از راه یک پلتفرم پرداخت دیجیتال دریافت کردند (UNHCR, 2026)؛ این نشان می‌دهد که انتقال دیجیتال می‌تواند به خانواده‌های داخل کشور برسد.
- این پیوند شکننده است. کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل یادآوری کردند که قطع سراسری ارتباطات در سپتمبر ۲۰۲۵ افغان‌ها را از بستگان‌شان در بیرون که برایشان پول می‌فرستند جدا کرد (UN human rights experts, 2025).
- دانش هم می‌تواند جابه‌جا شود. پروژهٔ «بازگشت موقت اتباع متخصص» سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) کارشناسان دیاسپورا را برای مأموریت‌های کوتاه به افغانستان بازگرداند. پژوهشگران UNU-MERIT و پوهنتون ماستریخت بررسی کردند که چنین بازگشت‌هایی چگونه از راه انتقال دانش، نوآوری و تحول تکنالوژیک ظرفیت می‌سازند (Siegel and Kuschminder, 2012).
این وضعیت برای جوانان چه معنا دارد
برای جوانی در داخل کشور، پسرکاکا یا برادری در بیرون ممکن است منبع اصلی درآمد، مشوره و آشنایی‌ها باشد. این پیوند حمایت می‌آورد، اما فشار هم: انتظارهایی دربارهٔ مهاجرت، پول و این‌که آدم چه باید فکر کند. برای جوان افغانی در بیرون، این پیوند مسئولیت، گاهی احساس گناه، و این حس را می‌آورد که یا بیش از حد دور شمرده می‌شود یا بیش از حد درگیر.
این تنش‌ها در فضای آنلاین آشکار می‌شوند. گفت‌وگوهای جوانان افغان در داخل و بیرون کشور ممکن است تند شود: از یک سو اتهام نفهمیدن شرایط «واقعی» و از سوی دیگر اتهام سکوت یا سازش. تفاوت‌های زبان، منطقه و حافظهٔ سیاسی بر این فشار می‌افزاید. اگر به حال خود رها شوند، این شکاف‌ها سخت‌تر می‌شوند.
در عین حال، زمینهٔ مشترک بسیار است. جوانان در هر دو جا برای خانواده‌هایشان کار، آموزش، امنیت و کرامت می‌خواهند. بسیاری در دیاسپورا مهارت، شبکه و دسترسی به نهادهایی دارند که جوانان داخل کشور ندارند. بسیاری در داخل، شناختی از شرایط محلی دارند که دیاسپورا برای سودمند بودن کمکش به آن نیاز دارد. گفت‌وگو پلی میان این دو گونه دانش است.
گزینه‌های عملی برای پ.ج.ا و همکاران
- گفت‌وگوهای ساختارمند جوانان را در دو سوی مرز برگزار کنید. نشست‌های کوچک و گردانندگی‌شدهٔ آنلاین که جوانان داخل و بیرون کشور را گرد یک موضوع عملی جمع می‌کند، مانند یافتن کار، ادامهٔ تحصیل یا حمایت از برگشت‌کنندگان، بیش از بحث‌های باز تفاهم می‌سازد. قواعد روشن، مشارکت متوازن از نظر زبان و منطقه، و گردانندگان آموزش‌دیده ضروری‌اند.
- حسن نیت دیاسپورا را به انتقال مهارت تبدیل کنید. شبکهٔ منتورشیپ، دیپلمات‌های شهری و شبکهٔ دانشگاهی پ.ج.ا می‌توانند متخصصان دیاسپورا را برای منتورشیپ کوتاه و ساختارمند با جوانان داخل کشور وصل کنند. تجربهٔ پروژهٔ بازگشت موقت متخصصان نشان می‌دهد که مأموریت‌های کوتاه و به‌خوبی جورشده می‌تواند دانش واقعی را انتقال دهد.
- معلومات عملی دربارهٔ فرستادن پول نشر کنید. رهنمود ساده دربارهٔ مقایسهٔ هزینه‌ها، استفاده از راه‌های منظم و امن و حفاظت از معلومات شخصی می‌تواند در پول خانواده‌ها صرفه‌جویی کند. پ.ج.ا هرگز نباید خود پول را جابه‌جا کند و نباید هیچ شرکت مشخصی را تبلیغ کند.
- برای قطع ارتباط برنامه بریزید. خانواده‌ها می‌توانند از پیش بر راه‌های جایگزین تماس در زمان قطع ارتباطات توافق کنند. پ.ج.ا می‌تواند رهنمود ساده در این باره نشر کند.
- زبان محترمانه را تشویق کنید. رهنمودهای مشترک گفت‌وگو برای کانال‌های پ.ج.ا، شامل بدون توهین، بدون سخن نفرت‌آمیز و بدون برچسب زدن به گروه‌های کامل، به حفظ همبستگی میان جوانان با پیشینه‌های گوناگون کمک می‌کند.
- برای همکاران و نهادهای کشورهای میزبان: از راه‌های منظم و کم‌هزینهٔ فرستادن پول حمایت کنند؛ برنامه‌های مهارت دیاسپورا را ابزار توسعه بشناسند؛ و ابتکارهای گفت‌وگو را که جوانان داخل کشور را به‌گونهٔ امن شامل می‌سازد تمویل کنند.
گام‌های بعدی و پرسش‌ها برای گفت‌وگو
- جوانان داخل کشور بیش از همه از دیاسپورا چه می‌خواهند: منتورشیپ، معلومات، کمک در درخواست تحصیلی، پیوند تجاری یا تنها تماس منظم؟
- متخصصان دیاسپورا چه چیزی را، چقدر وقت و در کدام رشته‌ها می‌توانند عرضه کنند؟ برنامه‌های منتورشیپ و دیپلمات‌های شهری پ.ج.ا می‌توانند مستقیماً از داوطلبان بپرسند.
- کدام قالب‌های گفت‌وگو خصومت میان جوانان داخل و بیرون کشور را کم می‌کند و کدام بیشتر؟ پ.ج.ا می‌تواند قالب‌های کوچک را بیازماید و از بازخورد شرکت‌کنندگان بیاموزد.
- هزینه و راه‌های فرستادن پول میان کشورهای میزبان چه تفاوتی دارد و کدام رهنمود عملی بیشترین کمک را به خانواده‌ها می‌کند؟
- نشست‌های گفت‌وگو چگونه زنان جوان و مردم همهٔ گروه‌های زبانی و مناطق را به‌گونهٔ متوازن در بر گیرد؟
مقالهٔ کاری 2026/02 که همزمان با این یادداشت نشر شده، نقش دیاسپورا را ژرف‌تر بررسی می‌کند. هر جمع‌آوری داده از معیارهای پژوهشی پیروی می‌کند: مشارکت داوطلبانه، بررسی «آسیب نرساندن» و تنها گزارش مجموعی.
محدودیت‌ها
داده‌ها دربارهٔ دیاسپورای افغان و پول‌های فرستاده‌شده ناقص است. ارقام ثبت‌شده جریان‌های غیررسمی را در بر نمی‌گیرد و اندازهٔ دیاسپورا به تعریف بستگی دارد. شواهد پروژهٔ بازگشت موقت متخصصان به بیش از یک دهه پیش برمی‌گردد. این یادداشت شرکت‌های مشخص انتقال پول را ارزیابی نمی‌کند.
پیوندهای مرتبط: کمیتهٔ همبستگی اجتماعی و گفت‌وگوی جوانان · همهٔ گزارش‌ها و یادداشت‌های کمیته‌ها · معیارهای پژوهشی
منابع
- IOM GMDAC (n.d.). Remittances to and from Afghanistan. Migration Data Portal (based on World Bank and KNOMAD data). migrationdataportal.org
- Siegel, M. and Kuschminder, K. (2012). Highly skilled temporary return, technological change and innovation: the case of the TRQN project in Afghanistan. UNU-MERIT Working Paper 2012-017. migration.unu.edu
- UN human rights experts (2025). Statement on internet and social media restrictions in Afghanistan, 10 October 2025, as reported by The National. thenationalnews.com
- UNHCR (2026). Global Report 2025: Afghanistan situation overview. unhcr.org
- World Bank (2024). Remittances: KNOMAD brief, 18 September 2024. worldbank.org
- World Bank (2025). The cost of sending remittances is higher than 3% in 28 countries. World Bank Data Blog, 16 June 2025. blogs.worldbank.org
- World Bank (n.d.). Remittance Prices Worldwide (global average cost). remittanceprices.worldbank.org
- World Bank (n.d.). World Development Indicators: Personal remittances, received (current US$), Afghanistan, 2024 (as reported by Trading Economics). tradingeconomics.com
پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) – مرکز اندیشکده
یادداشت پژوهشی کمیته‌ها 2026/08 – نوامبر ۲۰۲۶
اصلاحات و نظرها: research@aypfrs.net