افغانستان ۲۰۳۰: سناریوهایی برای جوانان، مهارت‌ها و اقتصاد

مقالهٔ کاری مرکز اندیشکدهٔ پ.ج.ا، شمارهٔ 2026/01

مقالهٔ کاری آینده‌نگری راهبردی · نشر: نوامبر ۲۰۲۶
وضعیت بازبینی: بازبینی داخلی؛ بازبینی بیرونی در انتظار (معیارهای پژوهشی، بخش ۳)

وضعیت بازبینی: بازبینی داخلی انجام شده؛ بازبینی بیرونی در انتظار است (معیارهای پژوهشی، بخش ۳). بازبینی: داخلی، نوامبر ۲۰۲۶ · بودجه: ندارد · شریک: ندارد · داده: تنها منابع منتشرشدهٔ ثانوی؛ بدون دادهٔ سروی پ.ج.ا · اصلاحات: تا اکنون ندارد.

چکیده

۱. چرا به آینده نگاه کنیم و چرا ۲۰۳۰

افغانستان اغلب با زبان بحران بعدی سنجیده می‌شود: زمستان پیش رو، موج بعدی برگشت‌ها، کمبود تازهٔ بودجه. این تمرکز قابل فهم است، اما برنامه‌ریزی فراتر از یک فصل را دشوار می‌کند. جوانان اما تصمیم‌های درازمدت می‌گیرند: درس را ادامه دهند یا نه، مهاجرت کنند یا نه، پس‌انداز را در یک کسب کوچک بگذارند یا در آموختن یک مهارت. نهادهایی که به آنان خدمت می‌کنند، از جمله پ.ج.ا، به دیدی از سال‌های پیش رو نیاز دارند.

سال ۲۰۳۰ آن‌قدر نزدیک است که به تصمیم‌های امروز مربوط باشد و آن‌قدر دور که تغییر واقعی ممکن باشد. این سال پایان اهداف توسعهٔ پایدار و نقطهٔ پایان چند پیش‌بینی به‌کاررفته در این مقاله نیز هست، از جمله برآورد یونیسف دربارهٔ شمار دخترانی که تا ۲۰۳۰ از محدودیت‌های آموزش متوسطه متأثر خواهند شد (UNICEF Innocenti, 2026).

آینده‌نگری راهبردی نمی‌کوشد آینده را پیش‌بینی کند؛ می‌کوشد برای چند آینده همزمان آماده شود. «جعبه‌ابزار آینده‌نگری برای برنامه‌ریزی راهبردی» UNDP که در جون ۲۰۲۶ نشر شد، ابزارهای اصلی به‌کاررفته در این‌جا را شرح می‌دهد: پایش افق، سناریوسازی، تحلیل پیامدها و آزمودن برنامه‌ها در برابر شرایط نامساعد (UNDP, 2026b).

۲. یادداشت روش

رویکرد. این یک پژوهش سناریویی مبتنی بر منابع است که تنها از منابع منتشرشده استفاده می‌کند و دادهٔ تازه جمع نکرده است. این مقاله از معیارهای پژوهشی پ.ج.ا پیروی می‌کند: مرکز اندیشکده پرسش‌ها و روش‌های خود را خودش تعیین می‌کند، بودجه‌اش را (هیچ) اعلام می‌کند و وضعیت بازبینی مقاله را آشکارا می‌نویسد.

گام‌ها. (۱) گزارش‌های تازه دربارهٔ اقتصاد، بازار کار، آموزش، صحت، مهاجرت، اقلیم و ارتباطات افغانستان، بیشتر از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶، مرور شد. (۲) نیروهای محرک اصلی فهرست شدند و هر یک از نظر اثر احتمالی بر جوانان و میزان نامعلوم بودن جهتش تا ۲۰۳۰ سنجیده شد. (۳) دو نیرویی که هم اثر بالا و هم عدم قطعیت بالا دارند، محورهای یک ماتریس دو در دو شدند. (۴) برای هر سناریو روایتی کوتاه با تکیه بر شواهد دیگر نیروها نوشته شد. (۵) نشانه‌هایی قابل مشاهده با منابع عمومی موجود تعیین شد که نشان می‌دهد کدام سناریو در حال شکل‌گیری است. (۶) پیامدها و اقدام‌هایی که در همهٔ سناریوها پابرجاست استخراج شد.

آنچه سناریوها نیستند. پیش‌بینی نیستند و احتمال به آن‌ها نسبت داده نشده است. در مسائل سیاسی جانب‌داری نمی‌کنند. هر جا حکومت‌داری مهم است، مانند آموزش و کار زنان، سیاست‌ها و اثرات آن‌ها را چنان‌که منابع سازمان ملل گزارش کرده‌اند توصیف می‌کنیم، بی‌آن‌که دربارهٔ هیچ بازیگری داوری کنیم.

منابع. هر رقم به منبعش ارجاع شده است. جایی که منابع با هم فرق دارند، مانند بانک جهانی و UNDP دربارهٔ رشد اقتصادی و نفوس ۲۰۲۵، هر دو آورده شده است.

۳. وضعیت کنونی در ۲۰۲۶

مردم. نفوس به‌سرعت رشد می‌کند، هم از رشد طبیعی و هم از برگشت‌ها. بانک جهانی رشد نفوس را در ۲۰۲۵ حدود ۸٫۶٪ و UNDP حدود ۶٫۵٪ برآورد کرده است (World Bank, 2025; UNDP, 2026a). تنها در ۲۰۲۵ حدود ۲٫۹ میلیون نفر از ایران و پاکستان برگشته یا اخراج شده‌اند (UNHCR, 2026a) و از ۲۰۲۳ تا کنون نزدیک به پنج میلیون نفر (UNDP, 2026a). برگشت‌ها در ۲۰۲۶ ادامه یافت: از جنوری تا آگست حدود ۴۲۶ هزار و ۷۰۰ نفر از ایران برگشتند (UNHCR and IOM, 2026) و تا اکتوبر برنامهٔ جهانی غذا از بیش از ۱٫۲ میلیون برگشت اجباری از ایران و پاکستان خبر داد (WFP, 2026).

اقتصاد. تولید رشد می‌کند، اما نه به اندازهٔ نفوس. بانک جهانی رشد ۴٫۳٪ در ۲۰۲۵ و کاهش ۴٪ درآمد سرانه را پیش‌بینی کرد (World Bank, 2025). UNDP رشد واقعی را ۱٫۹٪ و کاهش تولید سرانه را ۲٫۱٪ برآورد کرد و از کسر تجارتی بی‌سابقهٔ ۱۱٫۳ میلیارد دالر (حدود ۶۰٪ تولید ناخالص داخلی اسمی)، کاهش ۱۶٫۵ درصدی کمک‌های بین‌المللی در ۲۰۲۵، قرضداری بیش از ۸۰٪ خانوارها و فقر حدود ۲۸ میلیون نفر خبر داد (UNDP, 2026a).

کار. شمار شاغلان در ۲۰۲۶ به نزدیک ۸٫۵ میلیون رسید، ۱۴٪ بالاتر از پایین‌ترین سطح ۲۰۲۲، اما نسبت اشتغال به نفوس با ۳۲٫۵٪ هنوز بیش از چهار واحد پایین‌تر از ۲۰۲۰ است. اشتغال مردان حدود ۲۲٪ بالاتر از ۲۰۲۰ و مشارکت زنان در نیروی کار ۵٫۱٪ است. بیش از ۷۰٪ کارگران در فعالیت‌هایی‌اند که دست‌کم به‌طور متوسط در معرض فشار قیمت انرژی و تورم ناشی از بحران خاورمیانه قرار دارند (ILO, 2026). تقریباً از هر چهار جوان یک نفر بیکار است (World Bank, 2025) و بخش رسمی تنها حدود ۹٪ کارها را فراهم می‌کند (BICC, 2025).

آموزش. حدود ۲٫۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم‌اند (UNESCO, 2026). یونیسف برآورد می‌کند که در ۲۰۲۴، ۳٫۸ میلیون دختر ۷ تا ۱۸ ساله بیرون از مکتب بودند و تا ۲۰۳۰ بیش از دو میلیون دختر مستقیماً از محدودیت‌های آموزش متوسطه متأثر خواهند شد؛ هزینهٔ اقتصادی آن دست‌کم حدود ۰٫۵٪ و احتمالاً حدود ۱٪ تولید ناخالص داخلی در سال است (UNICEF Innocenti, 2026). ۷۸٪ زنان جوان نه در آموزش‌اند، نه در کار و نه در مهارت‌آموزی (UN Women, 2025).

نیازها. طرح نیازها و پاسخ بشردوستانهٔ ۲۰۲۶ شمار نیازمندان کمک را ۲۱٫۹ میلیون نفر برآورد می‌کند و ۱٫۷۱ میلیارد دالر می‌خواهد (OCHA, 2026). در ۲۰۲۵ بیش از ۴۲۲ مرکز صحی به دلیل کاهش بودجه بسته شد (WHO, 2026). پیش‌بینی می‌شود حدود ۱۹٫۲ میلیون نفر میان نوامبر ۲۰۲۶ و اپریل ۲۰۲۷ با ناامنی غذایی حاد شدید روبه‌رو شوند (WFP, 2026).

اقلیم و آب. خشکسالی در ۲۰۲۵ بر ۶۴٪ کشور اثر گذاشت و سهم مردم دارای آب آشامیدنی کافی در یک سال از ۵۹٪ به ۴۴٪ رسید (UNDP, 2026a). حدود ۸۰٪ منابع آبی به آب شدن برف و یخچال‌ها وابسته است و آب زیرزمینی کابل تندتر از تغذیه‌اش برداشت می‌شود (REACH, 2025).

ارتباطات. در اواخر ۲۰۲۵ حدود ۱۱٫۳ میلیون نفر از انترنت استفاده می‌کردند (DataReportal, 2025). قطع سراسری حدود ۴۸ ساعته در سپتمبر ۲۰۲۵ نشان داد که این ریسمان چقدر زود می‌تواند بریده شود (UN human rights experts, 2025).

۴. نیروهای محرک تغییر تا ۲۰۳۰

نیروی ۱: جمعیت و برگشت‌ها. نفوس جوان و پررشد یعنی هر سال افراد بیشتری به سن کار می‌رسند و برگشت‌ها، به‌ویژه در ولایت‌های سرحدی و شهرها، بر آن می‌افزاید. جهت این نیرو نسبتاً روشن است، اما اندازه‌اش نامعلوم است، چون به سیاست‌های ایران و پاکستان بستگی دارد.

نیروی ۲: منابع مالی بیرونی، تجارت و قیمت‌ها. کمک‌ها کاهش یافته و ممکن است بیشتر کاهش یابد؛ درخواست‌های بشردوستانه کم‌بودجه‌اند؛ کسر تجارتی بزرگ است؛ و اختلال‌های انرژی و کشتیرانی ناشی از بحران خاورمیانه قیمت‌ها را بالا می‌برد (ILO, 2026; UNDP, 2026a; WFP, 2026). این‌که منابع مالی بیرونی ثبات یابد یا همچنان کوچک شود، بسیار نامعلوم است و بر کار اثر بزرگ دارد.

نیروی ۳: دسترسی به آموزش و کار، به‌ویژه برای زنان. محدودیت‌های کنونی بر آموزش متوسطه و عالی دختران و کار زنان از سرنوشت‌سازترین عوامل این دهه‌اند (UNICEF Innocenti, 2026; UN Women, 2025). جهت آیندهٔ آن‌ها نامعلوم است. حتی تغییرهای جزئی، مانند دسترسی گسترده‌تر به آموزش حرفه‌ای، صحی یا آنلاین، سرنوشت میلیون‌ها نفر را دگرگون می‌کند.

نیروی ۴: اقلیم و آب. گرم شدن، خشکسالی‌های تکراری، سیلاب و کاهش آب زیرزمینی فشارهایی تقریباً قطعی‌اند (REACH, 2025; FEWS NET, 2025)، اما زمان دقیق‌شان نامعلوم است: ۲۰۲۶ باران بهتر و حاصل خوب آورد، در حالی که ال‌نینوی پیش‌بینی‌شده خطر سیلاب را بالا می‌برد (WFP, 2026).

نیروی ۵: ارتباطات و سیاست دیجیتال. دسترسی به موبایل و انترنت رو به رشد است، اما محدود است و ممکن است محدودتر شود (DataReportal, 2025; UN human rights experts, 2025). دسترسی دیجیتال بر آموزش، کار از راه دور، فرستادن پول و معلومات اثر می‌گذارد.

نیروی ۶: نقش دیاسپورا. پول، مهارت و شبکه‌های افغان‌های بیرون از کشور می‌تواند ثبات‌بخش باشد، هرچند پول‌های فرستاده‌شدهٔ ثبت‌شده پس از ۲۰۲۱ به‌شدت کاهش یافت (IOM GMDAC, n.d.). این نیرو موضوع مقالهٔ کاری 2026/02 است.

انتخاب محورها. نیروهای ۱ و ۴ اثر بالا دارند اما جهت‌شان نسبتاً روشن است و در همهٔ سناریوها حضور دارند. نیروهای ۵ و ۶ مهم‌اند اما تا اندازه‌ای به دیگر نیروها وابسته‌اند. نیروهای ۲ و ۳ هم اثر بالا و هم عدم قطعیت بالا دارند و دو محور را می‌سازند:

• محور الف، تاب‌آوری اقتصادی: از اقتصادی رو به کوچک شدن (کاهش منابع بیرونی، قیمت‌های بالا، تکان‌های پیاپی) تا اقتصادی رو به ثبات (تجارت، پول‌های فرستاده‌شده و سرمایه‌گذاری پایدارتر؛ رشدی که دست‌کم پابه‌پای نفوس باشد).
• محور ب، دسترسی به آموزش و کار: از دسترسی تنگ (ادامهٔ محدودیت‌ها و راه‌های جایگزین اندک) تا دسترسی گشاده‌تر (راه‌های بیشتر برای جوانان، از جمله زنان جوان، از مسیرهای رسمی، حرفه‌ای، محلی یا آنلاین).

۵. چهار سناریو برای ۲۰۳۰

سناریوی ۱: درجا زدن (اقتصاد رو به ثبات، دسترسی تنگ)

تا ۲۰۳۰ اقتصاد بر پایه‌ای پایین اما پایدار ایستاده است. تجارت با همسایگان بیشتر شده، قیمت‌ها آرام‌تر شده و پول‌های فرستاده‌شده از راه‌های دیجیتال منظم‌تر می‌رسد. در سال‌های خوب، تولید اندکی تندتر از نفوس رشد می‌کند. مردان جوان در ساختمان‌سازی، ترانسپورت، تجارت و زراعت کار پیدا می‌کنند، بیشتر غیررسمی و کم‌مزد.

دسترسی زنان جوان به آموزش و کار تنگ می‌ماند. اگر محدودیت‌ها ادامه یابد، پیش‌بینی یونیسف دربارهٔ متأثر شدن بیش از دو میلیون دختر تا ۲۰۳۰ تحقق می‌یابد و از دست رفتن تا ۲۵ هزار و ۴۰۰ کارگر ماهر، از جمله حدود ۲۰ هزار آموزگار و ۵۴۰۰ کارمند صحی، در مکتب‌ها و کلینیک‌ها حس می‌شود (UNICEF Innocenti, 2026). اقتصاد هر سال باری حدود ۰٫۵٪ تا ۱٪ تولید ناخالص داخلی را به دلیل بیرون ماندن زنان بر دوش می‌کشد. جوانان ماهر، زن و مرد، به بیرون چشم می‌دوزند.

حس یک جوان: کار هست، اما پیشرفت اندک است. ثبات بدون فرصت.

سناریوی ۲: فشار چندلایه (اقتصاد رو به کوچک شدن، دسترسی تنگ)

چند تکان با هم می‌رسد: کمک‌ها کمتر می‌شود، فشار قیمت‌ها از منطقه ادامه دارد، سال خشکسالی پس از سال سیلاب می‌آید و برگشت‌ها در سطح بالا ادامه می‌یابد. قرضداری خانوارها که اکنون بالای ۸۰٪ است (UNDP, 2026a) ژرف‌تر می‌شود. خدمات صحی که در ۲۰۲۵ بیش از ۴۲۲ مرکز را از دست داد (WHO, 2026) باز هم کوچک‌تر می‌شود. ناامنی غذایی نزدیک یا بالاتر از ۱۹٫۲ میلیون نفر پیش‌بینی‌شده برای فصل کمبود ۲۰۲۶–۲۰۲۷ باقی می‌ماند (WFP, 2026).

راه‌های آموزش و کار برای زنان جوان بسته می‌ماند و بسیاری از مردان جوان برای نان‌آوری مکتب را رها می‌کنند. جوانان روستایی به شهرها و مناطق سرحدی می‌روند. فشار مهاجرت بیشتر می‌شود، در حالی که راه‌های بیرون دشوارتر و پرخطرتر است.

حس یک جوان: اول زنده ماندن، بعد برنامه. «زمانِ انتظار» که پژوهشگران توصیف کرده‌اند، به وضعی درازمدت بدل می‌شود (BICC, 2025).

سناریوی ۳: آموختن با وجود دشواری‌ها (اقتصاد رو به کوچک شدن، دسترسی گشاده‌تر)

اقتصاد مانند سناریوی ۲ زیر فشار است، اما راه‌های آموختن، بخشی از راه سیاست و بخشی از راه بدیل‌های محلی و دیجیتال، گشاده‌تر می‌شود. آموزش محلی، خانگی و آنلاین گسترش می‌یابد، اغلب با پشتیبانی دیاسپورا و با الگوهای کم‌هزینه‌ای که تکنالوژی ساده را با تماس منظم انسانی ترکیب می‌کنند؛ همان گونه‌ای که در آزمایش‌های تصادفی در جاهای دیگر یادگیری را بهتر کرده است (Angrist, Bergman and Matsheng, 2022). آموزش در سطح قریه دخترانی را که فاصله از مکتب دور نگه‌شان داشته بود، به آموزش برمی‌گرداند (Burde and Linden, 2013).

کار همچنان کمیاب است و بسیاری از جوانان تازه‌مهارت‌یافته از راه دور، در کسب‌های خانگی یا در بیرون کار می‌کنند. دستاوردها واقعی اما ناهموارند: قطع ارتباطات و موانع پرداخت کار از راه دور را محدود می‌کند و تصدیق‌نامهٔ بی‌اعتبار ارزش کمی دارد.

حس یک جوان: آموختن ممکن است، درآمد دشوار. مهارت به دارایی قابل حمل بدل می‌شود.

سناریوی ۴: بهبود بر پایهٔ مهارت (اقتصاد رو به ثبات، دسترسی گشاده‌تر)

تا ۲۰۳۰ تجارت پایدارتر، پول‌های فرستاده‌شدهٔ منظم و سرمایه‌گذاری هدفمند در آب و زراعت، رشد را از نفوس جلو می‌اندازد. دسترسی جوانان، از جمله زنان جوان، به آموزش و کار از ترکیبی از راه‌های رسمی، حرفه‌ای و آنلاین گسترده‌تر می‌شود. بازگشت آموزگاران و کارکنان صحی زن به کار، کمبود مکتب‌ها و کلینیک‌ها را کم می‌کند و از بخش بزرگ ۰٫۵٪ تا ۱٪ تولید ناخالص داخلی که هر سال از بیرون ماندن زنان از دست می‌رود، جلوگیری می‌کند (UNICEF Innocenti, 2026).

مهارت‌های برگشت‌کنندگان از ایران، پاکستان و جاهای دورتر شناخته و به کار گرفته می‌شود. زراعت کم‌آب‌بر، پروسس مواد غذایی، ساختمان‌سازی، صحت و خدمات دیجیتال جوانان را جذب می‌کند. دیاسپورا از کمک اضطراری به سوی سرمایه‌گذاری و انتقال دانش می‌رود.

حس یک جوان: راه از آموختن تا درآمد دوباره دیده می‌شود.

مقایسهٔ سناریوها

نخست، اقتصاد به تنهایی آیندهٔ جوانان را تعیین نمی‌کند. اقتصاد سناریوی ۱ از سناریوی ۳ پایدارتر است، اما زنان جوان در سناریوی ۳ شاید برای آینده آماده‌تر باشند، چون به آموختن ادامه می‌دهند. رشدی که نیمی از جوانان را بیرون می‌گذارد، هر سال هزینه دارد و نیروی کار ضعیف‌تری برای دههٔ ۲۰۳۰ می‌سازد.

دوم، دسترسی به تنهایی نیز کافی نیست. در سناریوی ۳ مهارت تندتر از کار رشد می‌کند. بازده کامل آموختن تنها وقتی به دست می‌آید که محور الف نیز بهتر شود، چنان‌که در سناریوی ۴.

سوم، برخی فشارها در همهٔ سناریوها حاضرند: رشد نفوس، برگشت‌ها، فشار اقلیمی و شکنندگی ارتباطات. این‌ها عدم قطعیت‌هایی برای شرط‌بندی نیستند؛ شرایطی برای برنامه‌ریزی‌اند.

ماتریس را می‌توان مجموعه‌ای از آزمون‌های فشار خواند. برنامهٔ اشتغالی که تنها در سناریوی ۴ کار کند، آرزو است نه برنامه. برنامه‌ای که در سناریوی ۲ نیز چیزی سودمند بدهد، مانند مهارت‌های قابل حمل، معیشت کم‌آب‌بر و منتورشیپی که در قطع ارتباطات هم ادامه یابد، استوار است. هدف آینده‌نگری برگزیدن محتمل‌ترین یا امیدوارکننده‌ترین آینده نیست؛ این است که تصمیم‌های امروز از هیچ‌یک از آن‌ها غافلگیر نشوند.

۶. نشانه‌ها: چه چیزهایی را دنبال کنیم

• درآمد سرانه: برآوردهای بانک جهانی و UNDP. کاهش پیوسته به سوی سناریوهای ۲ یا ۳ و رشد پیوسته به سوی ۱ یا ۴ اشاره دارد.
• اشتغال و مشارکت: برآوردهای سازمان بین‌المللی کار از نسبت اشتغال به نفوس و مشارکت زنان. بالا رفتن مشارکت زنان از ۵٫۱٪ کنونی، حرکت به سوی سناریوهای ۳ یا ۴ را نشان می‌دهد.
• سیاست و ثبت‌نام آموزشی: اعلامیه‌ها و داده‌های یونسکو و یونیسف دربارهٔ آموزش متوسطه و عالی دختران و آموزش حرفه‌ای و صحی زنان.
• برگشت‌ها: ارقام ماهانهٔ UNHCR و IOM.
• بودجهٔ بشردوستانه: سهم تمویل‌شدهٔ درخواست سالانه (OCHA) و شمار مراکز صحی فعال (WHO).
• امنیت غذایی: پیش‌بینی‌های IPC برای هر فصل کمبود (FAO و WFP).
• اقلیم: ذخیرهٔ برف و چشم‌انداز فصلی (FEWS NET) و اثرات گزارش‌شدهٔ سیلاب و خشکسالی (OCHA).
• ارتباطات: شمار کاربران انترنت (DataReportal) و هر قطع یا محدودیت گزارش‌شده.
• هزینه و راه‌های فرستادن پول: داده‌های بانک جهانی دربارهٔ هزینهٔ انتقال پول و گزارش‌ها دربارهٔ راه‌های دیجیتال.

۷. پیامدها

برای جوانان

در هر سناریو، مهارت‌های قابل حمل، یعنی مهارت‌هایی که در قریه، شهر یا بیرون از کشور درآمد بیاورند، ارزش خود را نگه می‌دارند. سواد دیجیتال، حساب، یک حرفه، زبان‌ها و عادت آموختن پیوسته نوعی بیمه است. جوانان باید بی‌ثباتی را انتظار داشته باشند و گزینه‌ها را باز نگه دارند: مهارتی که بدون انترنت هم کار کند، شبکه‌ای در داخل و بیرون، و پس‌اندازی هرچند کوچک.

برای پ.ج.ا

نقش پ.ج.ا در هر سناریو فرق می‌کند، اما بر پایه‌های یکسان استوار است: آموزش رایگان و کم‌حجم، منتورشیپی که جوانان را به متخصصان باتجربه وصل کند، جمع‌آوری دقیق داده از راه سروی جوانان، و نشرات صادقانه و مستند. در سناریوهای ۲ و ۳ حفاظت از شرکت‌کنندگان و مواد قابل استفاده بدون انترنت مهم‌ترین است؛ در سناریوهای ۱ و ۴ پیوند با کارفرمایان، شناسایی مهارت‌ها و حمایت از کسب‌وکارهای جوانان.

برای دیاسپورا

دیاسپورا در هر سناریو می‌تواند با فرستادن پول خانوارها را سرپا نگه دارد، اما توان بزرگ‌ترش در مهارت و دانش است: منتورشیپ، تدریس از راه دور، مأموریت‌های کوتاه تخصصی و سرمایه‌گذاری در کسب‌های کوچک هر جا که شرایط اجازه دهد. به‌ویژه در سناریوی ۳، آموزشی که دیاسپورا پشتیبانی کند، می‌تواند تفاوت میان نسلی از دست رفته و نسلی ماهر باشد. مقالهٔ کاری 2026/02 این گزینه‌ها را بررسی می‌کند.

برای تمویل‌کنندگان و همکاران

برنامه‌هایی که تنها یک آینده را فرض می‌کنند، شکننده‌اند. بودجه‌ای که بتواند با تغییر نشانه‌ها میان کمک بشردوستانه، معیشت و آموزش جابه‌جا شود، تاب‌آورتر است. شواهد همچنین از برنامه‌های بزرگ و آزموده‌نشدهٔ آموزشی برحذر می‌دارد: بسیاری از برنامه‌های فعال بازار کار در کشورهای در حال توسعه اثر معناداری بر اشتغال یا درآمد نشان نداده‌اند (McKenzie, 2017). برنامه‌های کوچک‌تر با ارزیابی درونی، رویکردهای منطقه‌محور که برگشت‌کنندگان و جامعهٔ میزبان را با هم در بر گیرند (BICC, 2025)، و سرمایه‌گذاری پایدار در آب و تاب‌آوری اقلیمی، در همهٔ سناریوها استوارترند.

۸. اقدام‌های بی‌پشیمانی

• آموزش کم‌حجم با پشتیبانی انسانی که بدون انترنت کار کند و تماس منظم با منتور یا استاد راهنما داشته باشد.
• شناسایی مهارت برای برگشت‌کنندگان و جوانان خودآموخته از راه پوشهٔ کار و آزمون عملی.
• معیشت کم‌آب‌بر و آمادگی اقلیمی برای جوانان روستایی.
• پل‌های منتورشیپ میان دیاسپورا و جوانان داخل کشور.
• دادهٔ بهتر دربارهٔ زندگی جوانان، با جمع‌آوری امن و گزارش صادقانه، از جمله سروی داوطلبانهٔ پ.ج.ا که نتایجش تنها پاسخ‌دهندگان را توصیف می‌کند.
• حفاظت در طراحی: کمترین معلومات شخصی، رضایت آگاهانه و راه‌های امن در هر فعالیت.

۹. محدودیت‌ها

این مقاله بر منابع ثانوی تکیه دارد که بسیاری از آن‌ها برآوردهای مدل‌سازی‌شده یا سروی‌های جزئی‌اند. داده‌های کلیدی، مانند سروی ملی تازهٔ نیروی کار، در دسترس عموم نیست. منابع حتی دربارهٔ ارقام پایه، مانند رشد نفوس، با هم فرق دارند. سناریوها واقعیتی پیچیده را به دو محور ساده می‌کنند؛ نیروهای دیگر، مانند امنیت منطقه‌ای یا دگرگونی بزرگ تکنالوژیک، می‌توانند تصویر را دگرگون کنند. این مقاله تنها بازبینی داخلی شده است و بازبینی بیرونی بر پایهٔ معیارهای پژوهشی در انتظار است. نظرها و اصلاحات به research@aypfrs.net خوش‌آمد است.

پیوندهای مرتبط: مرکز اندیشکده · مقالهٔ کاری 2026/02 · یادداشت‌های کمیته‌ها · معیارهای پژوهشی

منابع

1. Angrist, N., Bergman, P. and Matsheng, M. (2022). Experimental evidence on learning using low-tech when school is out. Nature Human Behaviour, 6(7), 941–950. doi.org
2. BICC – Mielke, K., Schmeidl, S. and Schetter, C. (2025). Responding to Mass Returns in Afghanistan. Bonn International Centre for Conflict Studies. bicc.de
3. Burde, D. and Linden, L. (2013). Bringing Education to Afghan Girls: A Randomized Controlled Trial of Village-Based Schools. American Economic Journal: Applied Economics, 5(3), 27–40. Summary by J-PAL. povertyactionlab.org
4. DataReportal – Kemp, S. (2025). Digital 2026: Afghanistan. Kepios, 8 November 2025. datareportal.com
5. FEWS NET (2025). Afghanistan Agroclimate Monitoring Report, 2025/2026 Season, December 2025 (via ReliefWeb). reliefweb.int
6. ILO (2026). Women increasingly excluded from Afghanistan’s labour market as wider employment pressures mount. ILO News, 18 August 2026. ilo.org
7. IOM GMDAC (n.d.). Remittances to and from Afghanistan. Migration Data Portal. migrationdataportal.org
8. McKenzie, D. (2017). How Effective Are Active Labor Market Policies in Developing Countries? A Critical Review of Recent Evidence. World Bank Research Observer, 32(2), 127–154 (IZA Discussion Paper 10655). iza.org
9. OCHA (2026). Humanitarian Needs and Response Plan: Afghanistan 2026, at a glance. humanitarianaction.info
10. REACH (2025). Afghanistan Climate Change Overview, September 2025. IMPACT Initiatives. repository.impact-initiatives.org
11. UNDP (2026a). Afghanistan Socioeconomic Review, released 13 May 2026; summarised in UN News. news.un.org
12. UNDP (2026b). Foresight for Strategic Planning Toolkit. UNDP Strategy and Futures, 17 June 2026. undp.org
13. UNESCO (2026). Statement on girls’ education in Afghanistan, August 2026, as reported by Al Jazeera, 11 August 2026. aljazeera.com
14. UN human rights experts (2025). Statement on internet and social media restrictions in Afghanistan, 10 October 2025, as reported by The National. thenationalnews.com
15. UNHCR (2026a). Global Report 2025: Afghanistan situation overview. unhcr.org
16. UNHCR and IOM (2026). Iran–Afghanistan Returns Emergency Response, Update 32, 1 August 2026. ecoi.net
17. UNICEF Innocenti – Otchere, F. and Chilombo, N. (2026). The Costs of Inaction on Girls’ Education and Women’s Labour Force Participation in Afghanistan. Issue brief, April 2026. unicef.org
18. UN Women (2025). Nearly eight out of 10 young Afghan women are excluded from education, jobs, and training (Afghanistan Gender Index 2024), 17 June 2025. unwomen.org
19. WFP (2026). Food insecurity and child malnutrition worsen in Afghanistan despite strong agricultural season (FAO/WFP IPC analysis). News release, October 2026. wfp.org
20. WHO (2026). Afghanistan: WHO Health Emergency Appeal 2026. reliefweb.int
21. World Bank (2025). Afghan economy expands amid persistent challenges. Press release on the Afghanistan Development Update, 10 December 2025. worldbank.org

پارلمان جوانان افغانستان (پ.ج.ا) – مرکز اندیشکده
مقالهٔ کاری 2026/01 – نوامبر ۲۰۲۶
اصلاحات و نظرها: research@aypfrs.net